Hayatın Anlamı Nedir?

Hayatın anlamı bir kelimeyle anlatılabilir mi? Belki saflıktır, ama görünüşte basit olan bir soruya basit bir cevap istemekte yanlış bir şey yoktur: Neden yaşıyoruz? Bu yazıda, son 5000 yılda bu soruyu ele alan en önemli görüşleri listeleyeceğim.

Hayatın anlamı ile ilgili tüm görüşler şu başlıklar altında toplanıyor:

hayatın nesnel bir anlamı vardır;
hayatın öznel bir anlamı vardır;
hayatın bir anlamı yoktur;
hayatın doğaüstü / açıklanamaz bir anlamı vardır.

Şimdi birçok görüşü sıralayıp irdeleyelim.

Bilimsel Panteizm
Panteizm, Tanrı’nın her şeyde olduğu, her şeyin birlikte her şeyi kapsayan bir tanrıyı oluşturduğu inancıdır. Bu görüşe göre hayatın anlamı, var olan her şeyle uyum içinde yaşamaktır. Panteizm, 1675’te Hollandalı filozof Baruch Spinoza (1632-1677) tarafından yazılan Etik kitabında irdelenir.

Teizm
Teizm, Tanrı’nın veya Yüce Varlığın var olduğu önermesidir. Öyleyse yaşamın anlamı, kişinin inandığı Tanrı tarafından emredilir. Teizm, bir grup insanın tanrılarının neye benzediğine inandıklarına bağlı olarak çeşitli şekillerde uygulandığı insanlığın şafağına kadar uzanır.

Taoizm
Taoizm, insanlara Wu Wei “kasıtsız eylem” veya “doğallık” aracılığıyla hayatın anlamını bulmanın acısız bir yolunu sunar. Böyle bir eylem, bireyi “yol” olan Dao’yu bulmaya götürür. Yine de, “yol” herhangi bir açıklama veya eylemle anlaşılamaz. Tao kendini ancak kişi basitçe olduğu zaman ortaya çıkarır. Çinli filozof Lao Zi’nin (MÖ 6. – 4. yüzyılda yaşamış) Dao De Jing (diğer adıyla Tao Te Ching), Taoizm’in ana kaynağıdır.

Determinizm
Determinizm, tüm olayların önceden var olan nedenlerin bir sonucu olarak meydana geldiği fikridir. Önceden belirlenmiş bir dünyada hiçbir şey değiştirilemeyeceğine göre, kişi özgür iradeye sahip olamaz. Hayatın anlamı(varsa bile), önceden belirlenmiştir ve onu anlamak için hiçbir şey yapamayız. Determinizm fikri eskidir ve 18. yüzyılın matematiğinde yeniden canlanmaktadır. Tanınmış temsilcilerinden biri Fransız filozof ve matematikçi Rene Descartes’tir (1596-1650).

Konfüçyüsçülük
Çinli filozof Konfüçyüs (MÖ 551-479) bize, kişinin çocuklarına ve ebeveynlerine bakarken yaşadığı özgecil bir duygu türü olan “Ren” adlı erdemi geliştirmemizi söyler. Konfüçyüs’ün erdemi açıklamasının birçok yolundan biri şudur: Şimdi, kendini kanıtlamak isteyen mükemmel erdeme sahip adam, başkalarını da kurmaya çalışıyor; kendini büyütmek isterken, başkalarını da büyütmek istiyor. Başkalarını kendimize yakın olan şeyle yargılayabilmek – buna erdem sanatı denebilir. (Analizler 6:30)

Mohizm
Mohistler, toplumdaki herkesi kapsayan, insan kardeşler için bir tür tarafsız bakım olan “kapsayıcı aşk” jian ai kavramını önermektedir. Yaşamın anlamı, kişinin psikolojik bakım durumunun ve ondan kaynaklanan yararlı davranışların aynı madalyonun iki yüzü olduğu “Fa” adlı modeli takip etmektir. Mohizmin kaynağı, Çinli filozof Mozi tarafından yazılan 71 kitaptan oluşan Mozi’dir (MÖ 470 – 391).

Tekbencilik
Tekbencilik, kişinin yalnızca bir şeyden emin olabileceği bir teoridir: kişinin zihninin var olduğu. Tekbencilik, ilk olarak Yunan sofist Gorgias (483-375) tarafından kaydedildi. Gorgias’ın aşağıdaki üç önermeyle düşüncesini oluşturduğu iddia ediliyor:

1. Hiçbir şey yok.
2. Bir şey olsa bile, onun hakkında hiçbir şey bilinemez.
3. Onun hakkında bir şey bilinebilse bile, onunla ilgili bilgi başkalarına iletilemez.

Tekbencilik’e göre, hayatın anlamı yalnızca kişinin zihniyle bilinebilir, diğer varlıklarla ilişkili olarak bilinemez. Bazı psikologlar, yeni doğanların başlangıçta tekbenci olduğuna inanırlar. Bebekler yakınlarda ebeveyn yokluğunda ağlar çünkü görünmediklerinde ebeveynlerin var olmayı bıraktıklarına inanırlar. Sonunda çocuklar, tekbenciliği reddetmek için başkalarını gözlemleyerek öğrenirler.

Kinizm
Kinikler, belirsizlik çağında insanlara mutluluk ve acı çekmekten kurtulma imkanı sunmaya çalışırlar. Yaşamın anlamı, zihinsel açıklık ve kendi kendine yeterliliktir (eudaimonia). Kendi kendine yeterliliğe ulaşmak için, kişi zenginlik, şöhret ve güç gibi dış etkilerden kurtulmalıdır. Kinizmde merkezi bir otorite yoktu; yine de Antik Yunan’da etkili bir gelenekti.

Hazcılık
Hazcılık bize zevk aramaya ve acıdan kaçınmaya dayalı bir yaşam sunar. Yemek yemek, dans etmek ve müzik çalmak gibi basit zevkler kendi içlerinde anlamlıdır. Hazcılık, Yunan filozof Demokritos (MÖ 460 – 370) tarafından formüle edilen eski bir fikirdir.

Platonculuk
Yunan filozof Platon için (yaklaşık 428 – MÖ 347), yaşamın anlamı bilgi arayışıdır. Plato, Apology adlı kitabında öğretmeni Sokrates’ten (MÖ 470 – 399) “sorgulanmamış hayat yaşamaya değmez” sözünden alıntı yapar. Özetle, Platonizm, soyutlama olan “saf formlar” gibi şeylerin var olduğu fikridir. Bir soyutlama, ne uzayda ne de zamanda var olan bir şeydir. Tamamen fiziksel değildir ve yine de bilinebilir. “Saf formlar” bilgisi yaşamın anlamıdır. Platon’a göre, hepimiz içimizdeki tüm bilgilerle doğarız ama onu hatırlamalıyız ya da yeniden keşfetmeliyiz. Böylece hayatımızı anlamlandırabiliriz. Platon’un en etkili eseri, MÖ 375 civarında yayınlanan Cumhuriyettir.

Epikürcülük
Yunan filozof Epikuros (MÖ 341-270), yaşamın anlamının, bir sükunet ve korkudan kurtuluş durumuna (ataraksiya) götüren sürdürülebilir zevke ulaşmak olduğunu ileri süren materyalist bir antik Yunan filozofuydu. Ne tür zevkler anlamlıdır? Zihinsel, fiziksel değil, çünkü zihinsel zevkler geçmişte, şu anda ve gelecekte var olurken, fiziksel zevkler geçicidir. Şeylerin Doğası Üzerine şiir (De rerum doğa), Epikürcülük’ün temel argümanlarını ve teorilerini derler.

Sessizcilik
Sessizciler, felsefenin sunacak hiçbir cevabı olmadığına inanırlar. Bunun yerine rolü, filozoflara sunulan sorulardaki dilsel kafa karışıklıklarına işaret etmektir. Dolayısıyla hayatın anlamı sorusu, “anlam” ve “hayat” kelimelerinin anlamını anladığımızı varsayar. Her iki kelimenin anlamını tespit etmeye yönelik herhangi bir girişim, sorunun anlamsızlığını ortaya çıkarır ve bu nedenle hayatın anlamı böyle bir soru sorarak anlaşılamaz. Sessizliğin Unsurları hem Doğu hem de Batı felsefelerinde, dili kullanma konusundaki isteksizliği ile bilinen Taoizm ve sözlü olmayan “yargının askıya alınması” (epoché) kucaklayan Yunanca Pyrrhonizm ile birlikte bulunur.

Aristotelesçilik
Yunan filozof Aristo (MÖ 385-322) bize başka bir hedefe ulaşmak için kimsenin iyi bir hayat yaşamadığını hatırlatır. Kendi başına iyi bir insan olmak yeterlidir. Amaç erdemdir. Erdemlerin bir listesi yok çünkü hepimiz onların ne olduğunu biliyoruz. Örneğin arkadaş sahibi olmak bir erdemdir. Bunun öğretilmesine gerek yok. Erdem ve etik kuralları Aristoteles’e göre teorik bir kavram değildir. Bir insan neyin iyi olduğunu bilir. Aristoteles’in Nikomakhos Etiği, bu düşünceyi derinlemesine incelemek için verimli bir rehber olabilir.

Stoacılık
Stoacılar (MÖ 334 – MÖ 262) sizin zevk arzusundan ya da acı korkusundan özgür olmanızı isterler. Duygudan kaçının. Nasıl tarafsız olunur? Kişi sadece bilgelik yoluyla adil davranmakta özgür olabilir. Bilge bir insan, doğa kanunlarını ihlal etmeyen rasyonel eylemle bilge olur.

Modern Hümanizm
Hümanizm, bu dünyadaki insanların kaderinden bizzat insanların sorumlu olduğuna işaret ediyor. Bu nedenle, diğer insanlara yardım etmek ve desteklemek hayatın anlamıdır.

Öznelcilik
Öznelcilere göre, yaşamın anlamı kişinin zihinsel durumuna bağlı olarak kişiye göre değişir. Bir kişi kendi belirlediği hedeflerine ne kadar çok ulaşırsa, hayatı o kadar anlamlı olur. Öznelciler, yaşamda kişinin öznel hedeflere rağmen ulaşması gereken nesnel değerler olabileceğini reddederler.

Liberalizm
Liberalistler, bir kişinin başka herhangi bir kişinin izni olmadan ne yapacağını seçmekte doğal olarak özgür olduğuna inanırlar. Özgürlükleri sınırlamaya çalışan herkes önce bunun gerekli olduğunu kanıtlamalıdır. Öyleyse yaşamın anlamı, haklı görülebilecek veya olmayabilecek siyasi baskıya karşı bireysel özgürlükleri korumaktır. İngiliz filozof ve hekim John Locke’un (1632-1704) çalışması Two Treatises of Government, liberal ideolojinin temel metnidir.

Kantçılık
Kantçılık, her insan eyleminin evrensel bir ilkeye veya ilkeye göre yargılanması gerektiğini öne sürer. Bir eylem bir ilkeyi ihlal ederse, o zaman bir kişi insanlara karşı görevinde başarısız olur. Örneğin, ilkeler evrensel olarak uygulandığında, sevmediğiniz birini öldürürseniz, insanlığın sonunu getirirsiniz. Öyleyse, yaşamın anlamı, evrensel ilkelere uyma görevinizi yerine getirmektir. Kantçılığın kökeni Alman filozof Immanuel Kant’ın (1724-1804) Saf Aklın Eleştirisi adlı kitabıdır.

Nihilizm
Nihilizm, hiçbir şeyin hayatı anlamlı kılamayacağı inancıdır. Nihilistler, yaşamda anlam bulmamızı engelleyen, insanlarla ilgili içsel bir şey görürler. İnsanın tatminsiz olma eğilimi ya da her zaman bir şey arama ya da bir kez bulunduğunda sıkılma eğilimi olabilir. Nihilizmin kökeni çok eskidir, ancak filozoflar arasında Alman filozof Friedrich Nietzsche’nin (1844-1900) “Güç İsteği” kavramı çoğunlukla onunla ilişkilendirilir.

Pragmatizm
Diğer birçok felsefe okulunun aksine, Pragmatistlerin resmi bir inançları yoktur. Genel olarak, görüşleri, yaşam hakkında gerçeklerden ziyade, faydalı bir yaşam anlayışı aramamız gerektiğini öne sürüyor.

Pragmatizmin ana figürlerinden Amerikalı filozof ve psikolog William James (1842-1910), gerçeğin yaratılabileceğini ancak aranamayacağını savundu. Hayat yaşamaya değer mi? James, “Belki” diye yanıtladı. Cevap, hayatınızda ne yaptığınıza bağlıdır. Öyleyse hayatın anlamı, en uzun süre boyunca en çok insani iyiliğe en çok katkıda bulunan şeyi yapmaktır – bu, insanlığa maksimum değer katmaktır.

Mantıksal Deneycilik
Mantıksal pozitivizm olarak da adlandırılan mantıksal deneycilik fikri, elimizdeki tek bilgi türünün bilimsel olarak doğrulanabilir ve gözlemlenebilir gerçekler olduğudur. Başka her şey anlamsızdır. Hayatın anlamı bu durumda ancak kişinin gerçek deneyiminden türetilebilir. Hayatın görebildiğimizin ötesinde bir anlamı olup olmadığını bilemeyiz.

Sizler de inandığınız görüşü bizlerle paylaşabilirsiniz.

Öykü Yelen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: